Pezas Especiais

Pezas Especiais

(celas masculinas, planta 2)

 

Neste bloque preséntanse pezas de feitura máis ocasional organizadas principalmente por usos, pezas para a auga, pezas para conservar, pezas para o viño e os alcois, pezas para construír, etc.

 

Para cociñar e servir

En Mondoñedo: potas de catro asas (para cociñar na lareira), cazos con mango (moi antigos e parecidos aos actuáis cazos de metal), aceiteiras, azucreiros ou asentos, estes últimos para asentar as viradeiras.

En Bonxe: sopeiras (cazolas finamente decoradas), fonte das mallas (para servir a comida cando se facía a malla).

En Gundivós: buleiros (pezas que se empregaban na lareira para facer a torta de millo, con forma de casquete esférico e dotados dunha circunferencia de vincos que facilitaban que as brasas se mantivesen na superficie da peza.

 

Algúns utensilios de cociña

Cacheleiros en Bonxe e Mondoñedo foron empregados para escorrer os cachelos.

Funís de Mondoñedo e Samos axudaban a verter os líquidos.

Queixeiras de Mondoñedo e Bonxe, con formas cilíndricas e cónicas, estas últimas destinadas á elaboración dos queixos de San Simón.

Tapas, de formas moi variadas, necesarias para manter quentes os alimentos e afastados dos bichos.

Viradeiras, para darlle a volta ás tortas e tortillas.

 

Recipientes para alimentos

Meleiras de diferentes tipos tiñan a función de gardar o mel, con formas singulares, en especial as de Samos.

Nateiras que contiñan a nata para bater.

Potas e cazolas, recipientes de formas e funcións variadas, que amais de servir para cociñar empregábanse para gardar a graxa e os chourizos e outros produtos.

 

Para a auga

Son as olas os recipientes estrela que se usaban para o transporte e almacenamento da auga, porén non son as únicas formas empregadas. Varían segundo o centro oleiro e a época.

Cántaros e asados son variacións das olas, os primeiros con cordóns, que serven de reforzo, os segundos con asas, que axudan no transporte.

Producíanse tamén pezas ben decoradas como porróns planos de rosca e sellas, estas semellantes ás clásicas de madeira e metal.

 

Viño e derivados do viño

En áreas onde se produce viño abundan as pezas cerámicas dedicadas a gardar o viño e os seus derivados. É o caso de Gundivós, onde amais de ámboas que facían a función dos actuais toneis de madeira, utilizaban escurrebubas para recuperar o viño que caía dos pichos destas, ou as “olas do vinagre”, onde conservaban este derivado fermentado do viño. “Garrafas do viño” eran tamén frecuentes. E “garrafas do augardente” tamén se producían, xa non só en Gundivós, senón noutros centros oleiros.

 

Ámboas de almacenaxe

Ás ámboas tiñan principalmente a función de conservar o viño, pero non era esta a única función. Outras variantes, sen picho e ca boca máis ancha empregábanse para almacenar o grao e outro tipo de produtos do campo. Como recipientes grandes e estables que eran, usábanse como grandes envases.

 

Para facer a colada

Os barreños da colada son un tipo especial de barreños, de grandes dimensións, ata máis de medio metro de diámetro, e provistos dun picho de desaugue. Tiñan a función das actuais pías. Este tipo de barreños producíanse tan só en Bonxe e Gundivós.

 

Pequenas pezas singulares

Elaborábanse candís e candeeiros para a iluminación da casa, petos para aforrar moeda a moeda, floreiros para decorar e ata outras pezas de produción máis ocasional coma as penzoeiras en Bonxe, con uso para sacar o leite en mulleres lactantes, ou algún cálices para a igrexa e incluso buxinas que imitaban ás de metal cun uso restrinxido para a época do entroido.

 

Pezas de hixiene e relacionadas con animais

Hai pezas cerámicas con usos moi particulares e que non son frecuentes de atopar, máis tíñase necesidade delas, ben como ouriñais para agochar debaixo das camas e non ter que ir á corte como outro tipo de obxectos como os bebedeiros de animais, con formas de cúpula invertida e cun prato debaixo que servían para dar de beber aos pitos, ou comedeiros, destinados tamén para a alimentación dos animais. E sen esquecer aos nidais de pombas, que eran estruturas case cilíndricas que se colocaban apiadas formando estruturas de aniñamento.

 

Para as construcións

En Samos e Gundivós chegaron a construírse canos de augas para as conducións, pezas que son moi antigas. Aínda se conservan no mosteiro de Samos algúns destes.

Tellas tamén chegaron a empregarse, incluso, “tellas da alma”, unha tella con buratos, que se colocaba no tellado, ca función de que cando algún morría puidera saír a súa alma cara o máis aló. Apareceron restos de tella no lugar coñecido como o forno das tellas do Mosteiro, na parroquia de Lourido (Samos).

En menor produción facíanse ladrillos, cos que se revestían os propios fornos de cocer cerámica e tamén chegaron a construírse fornos de pan con eles.

 

Marcas: Oleiros/as e Propietarios/as

Atopamos marcas de oleiro en pezas de Samos, Bonxe e Gundivós como en bonecos, petos, garrafas, xarras, barreñons e olas, sendo máis frecuentes en Samos e Gundivós, en Mondoñedo eran infrecuentes e en Bonxe ata a época actual tamén era raro atopalas. As marcas que fan referencia ao propietario encóntranse en pezas dos catro centros oleiros coma pratos do polbo, xarras, cántaros ou sellas, e amosan unha gran variedade de formas.

 

 

Esta exposición é froito dun novidoso traballo conxunto e colaborativo de coleccionistas, arqueólogos e outros investigadores da USC desenvolvido a partir dun proxecto de divulgación científica da FECYT